Assos'un, M.Ö. 10. yüzyılda Lesbos'daki (Midilli) Metymna halkı tarafından
kurulmuştur. Troas bölgesinin güçlü ve zengin şehri Assos, M.Ö. 560 yılında önce
Lidya, sonra da Persler'in egemenliğine girmiştir. Pers valilerince yönetilen
kent, daha sonra Hermias'ın eline geçmiştir. Bu dönemde Platon'un öğrencisi olan
Hermias, öğrenim arkadaşı olan Aristoteles'i kente davet etmiş. Aristoteles, M.Ö.
348-345 yılları arasında Assos'ta kalarak ilk felsefe okulunu kurmuştur. Büyük
İskender'in Asya seferinde bağımsızlığına kavuşan şehir, onun ölümünden sonra
Pergamon Krallığı'na geçmiş. Kent M.Ö. 331 yılında Büyük Roma İmparatorluğu'na
geçmiş, parçalanma sırasında Bizans'ın payına düşerek piskoposluk merkezi
olmuştur. 1. Murat zamanında Osmanlı topraklarına katılan Assos, Haçlı seferleri
sırasında büyük zarar görmüştür.
Tarihin 21. yüzyıldaki yansıması "Assos" ve gölgesinde kalmış gizli cennet,
Koyunevi köyünün sahil semti "Sokakağzı"... Çanakkale'nin Ayvacık ilçesi
Behramkale köyünde bulunan Assos, denizden 238 metre yükseklikte yer alan bir
tepeden Ege'yi seyrediyor. Assos'un bu keyifli seyirdeki gözleri tepedeki Athena
Tapınağı. Denizin yosun kokusunu ise sahildeki küçük limanla soluyor.
Bir liman kenti olmasına rağmen Assos'da limanla kent arasında önemli bir seviye
farkı bulunuyor. 3 km uzunluğunda,20 metreye ulaşan surları,doğu ve batıdan
olmak üzere iki ana giriş kapısı ve 8 kulesi, kentin güvenli bir konumda olduğu
izlenimini yaratıyor. Nekropolleri, gymnasiumu, agora temelleri, kiliseye
çevrilen tapınağı, idari yapı ve meclis binası, su sarnıçları ve at nalı
biçimindeki amfi tiyatrosuyla Assos; harap da olsa günümüze kadar gelmeyi
başarmıştır.
Athena Tapınağı; Zeus'un kızı ve 12 Olimpos Tanrısından biri olan Athena, babası
Zeus'un kafasından silahlı ve elinde kargası ile doğmuş bir savaş tanrıçası. El
işçiliği ve el sanatlarını koruyan tanrıça olarak da biliniyor. Mitoloji'ye göre
kadınlara dokumayı o öğretmiş. Behramkale ve çevresindeki halı ve kilim
dokumacılığı, gelişmesini belki de Athena'ya borçlu. Assos Athena Tapınağı,
Ankaik çağda Anadolu'da dor üzerine yapılmış tek örnek olması ve kabartmalı
frizlerin bulunması nedeniyle büyük önem taşıyor. Tapınağa kadar araç yolu olan
antik alana giriş, ücretli. Ayakta kalan sütunlar, fotoğraf çekenlerin yanısıra
resim yapanların da kompozisyon malzemesi. Ege Denizi'nin görkemli manzarasına
karşı güneşin batışını seyretmek ise bir başka keyif... Antik kentin hemen
yanında yer alan Behramkale Köyü, tarihi camisi ve köprüsüyle bölgede görülecek
yerler arasında. Çevre gezilerine meraklıysanız, onarım çalışmaları Mercedes
Benz firmasının katkılarıyla gerçekleşen Babakale yolu üzerinde Apollo
Smintheion Tapınağı, Babakale, çeşme, cami, Kestanbol Kaplıcaları ve Kumburnu
sahilinde yer alan savaş siperleri görebilirsiniz.
Assos'a 18 km uzakta, aynı kıyıda yer alan sahil semti, antik Polymedium kenti
üzerinde bulunuyor. Sırtını dik yamaçlara dayayan köydeki dört yolun kesişme
noktasında, görünürde kimseler yok. Ama pansiyon ve otel tabelaları sahilde
hayat olduğu izlenimini uyandırıyor. Rampa aşağı inmeye başladığınız anda,
Assos'un Athena Tapınağından görünen panoramaya eş değerde Ege denizi
manzarasıyla karşılaşıyor ve ılık rüzgarını yüzünüzde hissediyorsunuz. Tarihi
Polymedium antik kenti üzerinde bulunan köyde, henüz kazı çalışması yapılmamış.
Sit alanı olan bölgenin geniş ve uzun kumsalı gerisinde birkaç pansiyon, kafe ve
bazı yazlıklar bulunuyor. Mütevazı yerleşim alanında yaz-kış açık tesisler,
konukları yıl boyu ağırlıyor. Assos'a oranla daha az bilindiği için daha
ekonomik fiyatların sözkonusu olduğu tam bir huzur sığınağı burası. Temiz
havası, denizi ve Assos'tan çok daha büyük kum plajı ile lüks aramayan ailelerin
tercihi. Olta ve sualtı zıpkınla balık avcılığı için zengin koylara sahip
yörede, günlük gezilere, tekne turlarına katılabilirsiniz. Sörf meraklıları için
uygun rüzgar var. Av sezonunda kara avcılığı da yapılıyor. Eylül ayında başta
lüfer olmak üzere balık bolluğu yaşanıyor. Vahşi deniz çipurası, barbunya, kupa,
sinarit, karagöz ve diğer balık çeşitlerini bulmak mümkün. Akdeniz'den Ege'ye,
Marmara'ya, Karadeniz'e yumurta bırakmaya giden balıkların göç yolu üzerinde
olan Assos-Babakale-Kumburnu gibi kıyılar, tam anlamıyla deniz ürünleri cenneti.
Yörede bulunan, orijinalliği hiç bozulmamış köylerden, el işi hediyelikler
alabilirsiniz. Koyunevi-Assos arası gezinizde, meşe ağaçlarından küme yapıp için
için yakarak odun kömürü imal edenlere de rastlayabilirsiniz.
