Side'nin Akdeniz'e uzanan küçük bir yarımada üzerinde İ.Ö. 7. yüzyılda batı
anadoluda yaşayan Kymeliler (Bugünkü Aliağa) tarafından kurulduğu söylenir.
Ancak şehri kurdukları iddia edilen Kymeliler zamanla kendilerini unutarak Side
dilini kullanmaya başlamaları kuruculuktan çok güneye göçü ve yerli halka
karışımı işaret eder. Şehirde kullanılan yerel dile göre SİDE "Nar" anlamına
gelmektedir ki "Nar" Anadolu'nun bereket sembollerinden olup Roma İmparatorluk
dönemine dek şehrin sembolü olarak Side sikkelerinde kullanılmıştır.
Şehrin tarihi kaderi bölgeninkinden farklı değildir. İ.Ö. 6. yy'da Lydia, 5.yy.'da
Pers, 4. yy'da İskender, ardından da Hellenistik krallıkların egemenlikleri
izlenir. Şehrin en parlak dönemi İ.Ö. 1.yy.'da Roma ile ilişkilerin kurulmasıyla
başlar. Bu parlak dönem İ.S. 3. yy'a kadar sürer. Side bu dönemde hem Akdeniz'in
en önemli liman kenti ve en işlek esir pazarı, hem de kültür ve eğitim merkezi
olmuş, bugün dahi ayakta olan görkemli yapılar bu dönemde inşa edilmiştir. Şehir
önemini 5. yy. sonunda kaybetse de 1.yy'da tamamen terk edilene dek küçük bir
Hristiyan kenti olarak hayatını sürdürmüştür. 10. yy'dan sonra gerek depremler
gerekse savaşlar nedeniyle şehrin yanıp, halkının Antalya'ya göç ettiği
anlatılmaktadır 10. yy Bizans tarihçileri Side'nin korsan yatağı olduğunu, Arap
coğrafyacı İdrisi (1150) yangınlar sonucu terk edilen bu önemli liman kentinin
halkı, Antalya'ya göçtüğünden "Yanık Antalya" olarak anıldığını söyler.
Side'de son yoğun yerleşim 1895 yılında Girit adasından göçen Türkler tarafından
gerçekleşmiştir. Kalıntılar üzerindeki Selimiye adlı balıkçı köyü bugünkü
çekirdeğini oluşturmuştur. Bugün asfalt kaplı olan ve her iki yanında yer yer
sütunlu galerinin izlenebildiği ana cadde, agora ve tiyatrodan sonra yarımadayı
kat ederek limana ulaşır. Akdeniz'in en işlek limanlarından biri olan Side, bu
yoğun işlerliğinden dolayı sık sık dolup kirlenmekteydi ki temizlenmesi
şehirlilerce yürütülen zor işlerden biri kabul ediliyordu. Zamanla bu güçlük
yörede bütün güç işler için kullanılan "Senin işin Side limanına dönmüş"
özdeyişi halini almıştır. Agoranın karşısındaki onarılmış hamam kompleksi
günümüzde Side Müzesi olarak kullanılmakta, kazılarda ele geçmiş tüm buluntular
değişik mekanlarında sergilenmektedir.
