Bir kıyı yerleşmesi olan Dikili, Karadağ yarımadası üzerinde yer alır.
Çandarlı da aynı yarımadada Dikili'ye bağlı bir kasabadır. Dikili, Bademli,
Denizköy (Hasanağa) ve Çandarlı sahil ve plaj uzunluğu 42 kilometreyi bulur.
Salihleraltı'ndan başlayarak Bademli'ye kadar 20 km, Çandarlı 22 km dir. Dikili;
ilk çağlardan bu yana birçok ulusa ev sahipliği yapmış, milyonlarca insan da bu
topraklardan gelip geçmiştir. Bastığınız her karış toprakta bu insanlara ait
izleri görmek mümkün.
Avrupa'dan Anadolu'ya, Anadolu'dan Avrupa’ya gidip gelen kavimler hep Aterneus
(Dikili) çevresinden geçmişler, Batı uygarlığının doğduğu yer olan Anadolu'dan
bilimi ve sanatı Avrupa'ya taşımışlardır. Misyalı, Persli, Lidyalı, Makedonyalı,
Romalı ve Yunanlı gibi değişik uluslar Dikili'nin havasını teneffüs etmiş,
Osmanlı beyleri çiftlik, Yunanlılar köy, Yörük ve Türkmen aşiretleri de çadır
kurarak Dikili'nin tarihsel dokusunu ve kültürünü oluşturmuşlardır.
İlkçağı konu alan Mysia ve Eolianın anlatıldığı tüm kaynaklarda Dikili'nin kuzey
doğusunda kurulduğu belirtilen tarihi ATERNEUS kenti Ege denizinin kıyısında
gösterilmektedir. Bugün “Ağıltepe” adı verilen bu bölge kıyıdan 3 km içerdedir.
Günümüzde bu alan geniş bir ova ile kaplıdır. Heredot tarihi ve diğer yazılı
kaynaklardan 4-5 bin yıl önce Ege denizinin Bergama'ya hatta Somaya kadar
uzandığı, bugün Dikili'nin batısını kaplayan Ege Denizinin ise bir kara parçası
olduğu anlaşılmaktadır.
Egeit adı verilen bu kara parçası, bugünkü Anadolu ve Yunanistan yarımadalarını
birbirine bağlıyordu. Dördüncü jeolojik zamanın sonlarinda Plyossen döneminde
meydana gelen tektonik hareketler sonucunda bu kara parçası çökmüş, meydana
gelen boşluğu Akdenizin suları doldurarak Ege denizini oluşturmuştur.
Heredotun Aigais Patnos olarak adlandırdığı bu denize, Fransızlar Atina kralı
Aigaios tan dolayı “Egéé” demişler ve dilimize de “Ege” olarak geçmiştir.
Yükselti olarak kalan bölgeler deniz içinde yüzlerce ada ve karada birçok tepe
oluşturmuştur. Arkeolojik bulgular Dikili'nin M.Ö 5000 - 4000 yıllarına kadar
uzanan geçmişi olduğunu kanıtlamaktadır. İlk yerleşim yerlerinden Ağıltepe (Kaletepe)'de
yapılan kazılardan Akaların yaşadığı ve bu bölgeye de Aterneus denildiği
saptanmıştır. Eoılılerin Dikili toprakları üzerinde Aterneus, Pytani, Astria,
Teutronia gibi kentleri ve siteleri bulunduğu arkeolojik çalışmalardan
anlaşılmıştır. ılk çağlarda Lidyalılar, İranlılar, Frikya ve Mysialılar daha
sonra Romalıların eline geçmiştir. Roma ikiye bölününce Dikili Bizanslıların
hakimiyetine geçmiştir.
Yeni Dikili tarihi, Selçuk boylarından Karaosmanoğlu'nun beylik zeytinliğinin
bulunduğu yerde çiftlik kurup burada dikmelik yetiştirmesi ile başlamıştır.
Önceleri Dikmelik olarak geçen isim daha sonra Dikili haline gelmiştir.
Karaosmanoğlu ayrıca bugünkü pazar yerinin yanında da çiftlik kurmuş, bölgede
hayvancılıkla geçinenleri burada toplayarak küçük bir köy haline gelmesini
sağlamıştır.
Nüfus kayıtlarına göre en eski Dikili'linin doğum tarihi 1848'dir. Buna göre
Dikili'nin bugünkü yaşının yaklaşık 150 olduğunu söyleyebiliriz.
Selçukluların bölgeyi ele geçirdikten sonra, uzun süre Türk ve Osmanlı
hakimiyetinde kalmış, 1919-1922 yılları arasında Yunanlıların işgali altına
giren Dikili, 14 Eylül 1922'de düşman işgalinden kurtarılmıştır. 1923'de
belediyelik, 19 Ekim 1928 de ilçe olmuştur.
"Dikili ve Dikili’de yapılacaklar için buradan ahkam kesmek, buradan bir
kalkınma planı yaratmak zor gözüküyor. Dikili’de olmak isterdim şimdi diye
başlayan bir yazı yazabilirim ancak ve sahilde olup her geçen bir gün için
denize bir taş daha atıp seyretmek isterdim ufku diye devam ettirebilirdim hatta
şimdi akşam, karanlık yani ayın ısığı da olmasa: karanlık.
Denize düşen yakamoz olan diye yakamoza bakarkenki düşündüklerimle bitirebilirim
sadece; yok neymiş efendim nasıl bir ışık bütünü alıp götürür beni bir yerlere
ben burada olmak isterken delicesine, ciğerlerim buranın kokusuna böyle muhtaç,
sersefilken.
Ya da başka bir yazı dökülür belki kalemimden, yürümeliydim şimdi Dikili’de diye
başlayan, alabildiğine devam eden ama alabildiğine yürüdüğümü anlatan, yürürken
gözlerimin gördüğü alabildiğince güzelliği yazıya yansıtan ve bir dünya
güzelliği de kesin kaçırmışımdır diye hayıflanan bir yazı. Kendi kendime laf
atardım birilerine işte, ‘sen neymişsin be Dikili’ diye dedirten.
Mesela “Ben şu zeytin ağaçlarından biri olsaydım keşke” diye iç geçirerek
Nazım’a göndermeler yapardım “ne işin var denizin üstündeki karıncaların
kalamarları ağlarına aldığını her gün görmek varken, bu güç kuvvet varken bu
mavinin üstündeki karıncalarda, ya da akşam üstünün sülietini gecenin yakamozuna
sabah tekrar almak üzere bıraktığı tek yeri seyreylemek, bu saf mavi güzellik
dururken Gülhane Parkı’nda, hem de ceviz ağacı?!” diye bıyıklarımın altından
gülen."
Dikili, İzmir'in kuzeyinde yer alan bir ilçemizdir. Konumu Ege Denizi kıyısında
ve Midilli Adası karşısında yer alır. Komşu ilçeler Ayvalık, Bergama ve
Aliağa'dır. Dikili'nin yerel konumu 39 derece 03 saniye kuzey enlemi ile 26
derece 52 saniye doğu boylamı arasına düşer.
İlçe merkezinin konumu ise batısında Ege Denizi, güneyi Karadağ'ın eteği olan
Kızılçukur ve Ali Petre bayırı, doğusu Uçar ve Katrancı Bayırı, kuzeyi de ov ile
çevrilidir. Sınırları ise kuzeyden Madra Çayını izleyerek Kozak yükseltisine ve
Kaplan Köyünün altındaki köprüye kadar uzanır. Büveler, Kemente ve Kartal
Yaylarını içine alarak Geyikli Dağına ulaşır. Güneyden Kemikli Burnundan
Bakırçay'ın ağzına ve Bakırçay boyunca Aşağıkırıklar Köyü yakınına kadar gelir.
Batıdan Madra Çayı ağzından Dikili, Bademli ve Çandarlı, doğudan Aşağıkırıklar
Köyü yakınından Soğancı ve Yenice Köyleri arasından Geyikli Dağına ulaşır.
İzmir'e 118 km, Ayvalık'a 42 km, Altınova'ya 25 km, Bergama'ya 29 km ve Kınık'a
42 km uzaklıktadır. Denizyolu olarak İzmir'e 66 mil, İstanbul'a 228 mil ve
Midilli'ye 18 mil uzaklıktadır. İlçenin yüzölçümü 541 km²'dir. Rakımı 2
metredir. Hava sıcaklığı yıllık ortalama 16.4 derece olan Dikili'de tipik
Akdeniz iklimi hüküm sürer. Uzun yıllar basınç ortalaması 1014,2 milibardir.
Yıllık yağış ortalaması 630,7 mm, nispi nem %72 dir. Ege bölgesine özgü imbat
rüzgarları Dikili'de hissedilir.
Dikili'ye bağlı 25 köy, ve 1 Kasaba bulunmaktadır. Yapılan son nüfus sayımına
göre Dikili nüfusu 12.500'dür.
